Από το Gaming στο Gambling: Η νέα ψηφιακή μορφή του τζόγου και ο κίνδυνος για τους εφήβους

Τι χρειάζεται να γνωρίζουν γονείς και εκπαιδευτικοί για τη νέα πραγματικότητα του ψηφιακού τζόγου

Ο τζόγος δεν βρίσκεται πλέον μόνο στο πρακτορείο, στο καζίνο ή σε ένα δελτίο στοιχήματος. Έχει μεταφερθεί στην οθόνη του κινητού, στο διαδίκτυο και σε ένα ψηφιακό περιβάλλον που είναι συνεχώς διαθέσιμο.
Η νέα πραγματικότητα είναι ακόμη πιο σύνθετη: το gaming, τα κοινωνικά δίκτυα, οι ψηφιακές ανταμοιβές, οι διαφημίσεις και οι στοιχηματικές πρακτικές συναντώνται όλο και περισσότερο στο ίδιο οικοσύστημα.
Για έναν ενήλικα η διάκριση μπορεί να φαίνεται προφανής. Για έναν έφηβο, όμως, τα όρια ανάμεσα στο «παίζω», «κερδίζω πόντους», «κάνω μια πρόβλεψη», «δοκιμάζω την τύχη μου» και «ρισκάρω χρήματα» μπορεί να γίνονται σταδιακά λιγότερο σαφή.
Η American Psychological Association, σε πρόσφατο άρθρο της τον Ιούλιο του 2026, επισημαίνει ότι η εξάπλωση των εφαρμογών κινητού, των συνεχών στοιχημάτων και των ολοένα πιο «παιχνιδοποιημένων» μορφών τζόγου δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον κινδύνου, ιδιαίτερα για τους νεότερους.

Δεν είναι πλέον μόνο «ένα στοίχημα»

Ο παραδοσιακός τζόγος είχε συνήθως μια σαφή αρχή και ένα σαφές τέλος. Στο ψηφιακό περιβάλλον, αντίθετα, η διαδικασία μπορεί να είναι συνεχής.
Οι εφαρμογές μπορούν να προσφέρουν διαδοχικές ευκαιρίες συμμετοχής, ειδοποιήσεις, επιβραβεύσεις, bonus και άλλα στοιχεία που ενθαρρύνουν την επαναλαμβανόμενη ενασχόληση.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η λεγόμενη gamification, δηλαδή η ενσωμάτωση χαρακτηριστικών που θυμίζουν videogames σε δραστηριότητες που σχετίζονται με τον τζόγο.
Ο χρήστης δεν αντιμετωπίζει πλέον απαραίτητα τη δραστηριότητα ως «τζόγο». Μπορεί να τη βιώνει ως παιχνίδι, πρόκληση, διαγωνισμό ή ως έναν τρόπο να αποδείξει ότι «ξέρει» και μπορεί να προβλέψει σωστά.
Αυτό είναι ένα σημείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Όταν η γνώση δημιουργεί την ψευδαίσθηση ελέγχου

Ένας έφηβος που αγαπά το ποδόσφαιρο μπορεί να πιστεύει ότι, επειδή γνωρίζει καλά τις ομάδες και τους παίκτες, μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το αποτέλεσμα.
Ένας νέος που ενδιαφέρεται για την οικονομία μπορεί να αισθάνεται ότι οι γνώσεις του τον προστατεύουν από τον κίνδυνο.
Στην ψυχολογία του τζόγου αυτό συνδέεται με την ψευδαίσθηση ελέγχου και, σε ορισμένες νέες μορφές ψηφιακού στοιχηματισμού, με αυτό που έχει περιγραφεί ως pseudoskill — την αίσθηση δηλαδή ότι η επιτυχία εξαρτάται κυρίως από προσωπική δεξιότητα ή ειδική γνώση.
Το πρόβλημα είναι ότι η πεποίθηση «ξέρω τι κάνω» μπορεί να μειώσει την αντίληψη του κινδύνου.

Γιατί η εφηβεία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή;

Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία ο εγκέφαλος και ιδιαίτερα τα συστήματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή, την παρορμητικότητα, την κοινωνική αποδοχή και τη λήψη αποφάσεων βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.
Ο έφηβος αναζητά έντονες εμπειρίες, ανταμοιβή, αναγνώριση και αυτονομία. Ταυτόχρονα, η γνώμη των συνομηλίκων αποκτά πολύ μεγάλη σημασία.
Γι' αυτό και η πρόληψη δεν πρέπει να περιμένει την εμφάνιση οικονομικών προβλημάτων ή μιας σαφούς εξάρτησης.
Η πρώιμη έναρξη της ενασχόλησης με τον τζόγο αποτελεί παράγοντα κινδύνου για μελλοντικά προβλήματα, ενώ η κοινωνική επιρροή των συνομηλίκων μπορεί να συμβάλει στην κανονικοποίηση της συμπεριφοράς.
Μάλιστα, πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 βρήκε ότι τα προγράμματα πρόληψης μπορούν να μειώσουν τη συμπεριφορά τζόγου στους εφήβους, αν και οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η βεβαιότητα των διαθέσιμων δεδομένων παραμένει χαμηλή και απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Το «μεγάλο κέρδος» μπορεί να γίνει παγίδα

Ένα από τα πιο επικίνδυνα μηνύματα που μπορεί να εγκατασταθούν στο μυαλό ενός νέου είναι:

«Κέρδισα, άρα μπορώ να το ξανακάνω.»

Το πρώτο κέρδος μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρή θετική ενίσχυση. Ο νέος δεν θυμάται μόνο το αποτέλεσμα· θυμάται την ένταση, τον ενθουσιασμό, την προσδοκία και την επιβεβαίωση.
Στη συνέχεια μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος:

προσδοκία → ρίσκο → αποτέλεσμα → έντονη ανταμοιβή → επανάληψη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε έφηβος που δοκιμάζει τυχερό παιχνίδι θα αναπτύξει πρόβλημα. Σημαίνει όμως ότι η πρώιμη έκθεση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κάτι αθώο ή ασήμαντο.

Η παρέα παίζει μεγάλο ρόλο

«Οι φίλοι μου το κάνουν.»
«Όλοι στοιχηματίζουν.»
«Δεν είναι πραγματικός τζόγος.»
«Έβαλα μόνο λίγα χρήματα.»

Αυτές οι φράσεις μπορεί να αποτελούν μέρος μιας διαδικασίας κοινωνικής κανονικοποίησης.
Όταν μια συμπεριφορά γίνεται συνηθισμένη μέσα σε μια παρέα, ο έφηβος μπορεί να σταματήσει να την αντιλαμβάνεται ως δυνητικά επικίνδυνη.
Για τον λόγο αυτό, η πρόληψη δεν πρέπει να απευθύνεται μόνο στο άτομο. Χρειάζεται να αφορά και την οικογένεια, το σχολείο, την παρέα και συνολικά το ψηφιακό περιβάλλον.
Πρόσφατη έρευνα σε παιδιά και νέους υπογραμμίζει ακριβώς αυτή την ανάγκη: οι αποτελεσματικές παρεμβάσεις δεν πρέπει να επικεντρώνονται αποκλειστικά στην ατομική συμπεριφορά, αλλά και στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο.
Η δική μου προσέγγιση στην πρόληψη

Ως επαγγελματίας ψυχικής υγείας, θεωρώ ότι το σημαντικότερο λάθος στην πρόληψη είναι να περιμένουμε να εμφανιστεί το πρόβλημα για να αρχίσουμε να μιλάμε.
Η πρόληψη πρέπει να ξεκινά πολύ νωρίτερα.
Δεν χρειάζεται να τρομοκρατήσουμε τον έφηβο. Χρειάζεται να τον εκπαιδεύσουμε να αναγνωρίζει τον μηχανισμό.
Το παιδί πρέπει να καταλάβει ότι μια ψηφιακή εφαρμογή μπορεί να είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να κρατά την προσοχή του, να ενισχύει την επανάληψη και να κάνει τη συμπεριφορά να φαίνεται εύκολη, γρήγορη και ελκυστική.
Αυτό είναι διαφορετικό από το να πούμε απλώς:

«Ο τζόγος είναι κακός, μην το κάνεις.»

Η ενημέρωση που βασίζεται μόνο στην απαγόρευση συχνά δεν αρκεί.
Χρειάζεται ψηφιακός και οικονομικός γραμματισμός, κριτική σκέψη και κατανόηση των μηχανισμών που βρίσκονται πίσω από μια εφαρμογή.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

1. Μιλήστε πριν υπάρξει πρόβλημα

Μην περιμένετε να δείτε χρήματα να εξαφανίζονται ή να εμφανιστούν ψέματα. Μιλήστε από νωρίς για:

• το τι είναι τζόγος,
• τη διαφορά μεταξύ παιχνιδιού και στοιχήματος,
• την πιθανότητα απώλειας χρημάτων,
• την ψευδαίσθηση ελέγχου,
• τον ρόλο της τύχης,
• τις διαφημίσεις και τους influencers,
• την πίεση της παρέας.

2. Μην χρησιμοποιείτε μόνο την απαγόρευση

Η απλή απαγόρευση μπορεί να οδηγήσει σε απόκρυψη. Πιο χρήσιμο είναι να ρωτήσουμε:

«Τι σου προσφέρει αυτό;»

«Τι αισθάνεσαι όταν κερδίζεις;»

«Τι συμβαίνει όταν χάνεις;»

«Έχεις αισθανθεί ποτέ ότι θέλεις να συνεχίσεις για να πάρεις πίσω αυτά που έχασες;»

Οι ερωτήσεις αυτές ανοίγουν έναν διάλογο χωρίς στιγματισμό.

3. Μάθετε τι κάνει το παιδί στο διαδίκτυο

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσες ώρες βρίσκεται μπροστά σε μια οθόνη.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι κάνει.
Gaming; Social media; αγορές μέσα σε παιχνίδια; περιεχόμενο που σχετίζεται με στοιχήματα; δραστηριότητες που περιλαμβάνουν οικονομικό ρίσκο;
Η γονεϊκή εποπτεία χρειάζεται να είναι παρούσα αλλά όχι ασφυκτική.
Πρόσφατη έρευνα σε γονείς εφήβων βρήκε ότι η γονεϊκή διευκόλυνση του τζόγου συνδεόταν ισχυρά με τη συμμετοχή των εφήβων και τα προβλήματα που σχετίζονται με αυτή, ενώ σημαντικό ρόλο είχαν επίσης η γονεϊκή παρακολούθηση και η ποιότητα της σχέσης γονέα–εφήβου.

4. Μην δίνετε πρόσβαση σε λογαριασμούς ή οικονομικά μέσα

Η προστασία των ανηλίκων από τον τζόγο δεν είναι μόνο θέμα συζήτησης. Είναι και θέμα πρακτικών ορίων και εποπτείας.
Οι γονείς χρειάζεται να διασφαλίζουν ότι τα παιδιά δεν έχουν πρόσβαση σε δικούς τους λογαριασμούς, μέσα πληρωμής ή εφαρμογές που προορίζονται για ενήλικες δραστηριότητες.

5. Δώστε εναλλακτικές πηγές ανταμοιβής

Ένα παιδί που αναζητά ένταση, επιτυχία, αναγνώριση ή κοινωνική σύνδεση χρειάζεται να έχει άλλους τρόπους να τα αποκτήσει:
αθλητισμός – δημιουργικότητα – παρέες – μουσική – δραστηριότητες – στόχοι – πραγματικές δεξιότητες.

Η πρόληψη δεν είναι μόνο «να αφαιρέσουμε κάτι».
Είναι να δημιουργήσουμε κάτι καλύτερο στη θέση του.
Τι μπορούν να κάνουν οι εκπαιδευτικοί;

Ο εκπαιδευτικός μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα πρώιμης ανίχνευσης.
Χρειάζεται να δίνει προσοχή σε αλλαγές όπως:

• έντονη ενασχόληση με στοιχήματα ή χρήματα,
• συζητήσεις για «κέρδη» και «χασούρες»,
• απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά,
• οικονομικά προβλήματα,
• ψέματα ή απόκρυψη,
• δυσκολία συγκέντρωσης,
• πτώση της σχολικής λειτουργικότητας,
• έντονη ανάγκη να παρακολουθεί συνεχώς αθλητικά αποτελέσματα ή σχετικό περιεχόμενο.

Δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοια ένδειξη σημαίνει πρόβλημα τζόγου.
Σημαίνει ότι αξίζει να ανοίξει μια συζήτηση.
Το σχολείο μπορεί επίσης να εντάξει την πρόληψη σε ευρύτερα προγράμματα ψηφιακής υγείας, διαχείρισης κινδύνου, οικονομικού γραμματισμού και ψυχικής ανθεκτικότητας.